QANEŞA ( Hind mifologiyası)

 

Qaneşa hinduizmdə müdriklik və gözəl sənətlər tanrısı, maneələrin qaldırıcısı, Dharmanın qoruyucusu, yaxşı şansın tanrısı, Karmanın və Kosmik yaddaşın tanrısı, eyni zamanda elmlər hamisidir. "Qa" Buddhi yəni elmi simvolizə edir. "Na" isə Vijnana yəni hikməti təmsil edir. Hind mifologiyasında bütün atom və enerji qruplarının sahibi Qaneşadır. Hind mifologiyasına görə kainatın var olma səbəbi olan enerjinin özü məhz Qaneşadır. Qaneşaya Jainizm və Buddizm dinlərində də sitayiş edirlər. Qanapatya Hindu məzhəbində Qaneşa ən vacib tanrılardan biridir. Qaneşa "Mahaqanapati" nin mücəssəməsi hesab olunur. Qaneşanın fil başı - ruhu, insan bədəni isə - mayanı təmsil edir. Qaneşa Şiva və Parvatinin ilk oğludur. Bharati, Riddhi və Siddhinin yoldaşıdır. Bəzi mənbələrə görə 2 oğlu var: Kşema və Labha. Marathi, Malayalam və Kannadada -- Vinayaka, Tamildə Vinayaqar, Telequda isə Vinayakudu olaraq bilinir. 

Məşhur Svastika işarəsi Qaneşanın işarəsidir. Karmanın sahibi olan Qaneşa insanın həyatında rastlaya biləcəyi bütün hadisələri idarə edə bilir. Ona görə də hindular bütün özəl arzularını Qaneşaya deyirlər.

SVASTİKA İŞARƏSİ

Qaneşa Upanişadda belə deyir:

"Sən saf şüursan, sən Brahmansan, sən "mən"sən, sən ağıl və biliksən, bütün bu dünya səndə görünür. Sən yer, su, hava və odsan. Sən Brahma, Şiva və Vişnusan."

Həyatı:
Qaneşa Parvati və Şivanın oğlu, Karthikeyanın qardaşıdır. 
Bir gün Parvati öz bədənindən gil götürərək oğlan uşağı yaradır. Bir gün Şiva çimərkən oğlundan xahiş edir ki, ətrafa nəzarət etsin. Şiva evə qayıdıb, Qaneşanı görəndə təəccüblənir. Qaneşa Parvatinin oğlu olduğunu deyir və onu içəri buraxmır, Şiva da buna çox əsəbləşir və Qaneşa ilə döyüşmələri üçün şeytan bhutaqanaları çağırır. Qaneşa bhutaqanalara qarşı qorxmadan döyüşsə də Vişnunun gözəlliyi qarşısında diqqəti yayınır və elə o andaca Şiva uşağın kəlləsini vurur. Parvati gəlib mənzərəni görəndə Şiva ilə dalaşır və bütün kainatı dağıtmaqla hədələyir. Şiva da öz hərəkətindən məyus olur və öz ardıcıllarına buyurur ki, ilk rast gəldikləri canlının başını gətirsinlər. Onlar bir filin başını gətirirlər və Şiva onu Qaneşanın bədəninə birləşdirir. Beləcə Qaneşa fil başlı tanrıya çevrilir və müdriklik, səbir və mərhəmətin simvolu olur.

Qaneşa qarınlı, sarı və ya qırmızı (müəyyən rənglər, müəyyən formalarla əlaqələndirilir. Hindu ikonoqrafiyasına dair traktat olan Şritattvanidhidə xüsusi meditasiya formaları ilə rəng birləşmələrinin bir çox nümunəsi qeyd edilmişdir. Məsələn, ağ onun Heramba-Qanapati və Rina-Moxana-Qanapati (Əsarətdən Azad Qanapati) kimi təmsilləri ilə əlaqələndirilir. Ekadanta-Qanapati bu formada meditasiya zamanı mavi təsvir edilir.) dörd qollu ( Ən qədim mənbələrdə 2 qollu, 9 və 10-cu yüzillikdə isə 14, 16, 20 qollu təsvir edilir) və fil başlı təsvir edilir. Alnında bir hilal, bəzi məzhəblərə görə isə hilal ilə yanaşı üç xətdən ibarət tilaka da var. Bir çox təsvirlərdə ya bir siçanın üzərindədir ya da yanında bir siçan vardır. 

13-cü əsrə aid Qaneşa heykəli

Qaneşanın mənəvi simvolikası:

Fil başı - müdriklik və düşüncə gücünü təmsil edir.

Böyük qulaqları - başqalarını dinləməyin vacibliyini göstərir.

Kiçik ağız - az danışmaq, çox düşünmək simvoludur.

Böyük qarın - dünyanı və həyatın bütün təcrübələrini qəbul etməyi ifadə edir.

Siçan - kiçik varlıqların da böyük gücə sahib ola biləcəyini göstərir. 

Qırıq bir diş - onun hər cür dualizmi aşdığını ifadə edir. Bəzi mənbələrdə isə Qaneşa dünyanın ən uzun dastanlarından biri olan Mahabharattayı yazarkən qələmi qırılır və tək dişini sındıraraq dastanı yazmağa davam edir ki, burda sınıq diş elmi təmsil edir. 

(Qırıq diş haqqında bir çox qeydlər var. Onlardan birinə görə Qırıq dişinə görə Qaneşanın ilk adı "Ekadanta" ( tək dişli) olmuşdur. Digərləri qalsın növbəti hissəyə)

Alnındakı Tirişula - zamanın sahibi olduğunu, keçmiş, indi və gələcəyə bağlı olmadığını göstərir.

Xortum - daxili dünyanın dərinliklərini araşdırmaq üçün enerjini ifadə edir. 

Bədənin duruşu və xortumu AUM-un təsviridir.

Ayaqlarının forması  dünyada yaşamağın vacibliyini vurğulayır, lakin bu dünyada olmadan. 

Onun dörd qolu dörd daxili keyfiyyəti təmsil edir: ağıl, bilik, nəfs və vicdan.

Qaneşanın əlindəki əşyalar:

1 Ladu (şirin konfet) - bilik və müdrikliyin bəhrəsini simvolizə edir.

2. Balta ( ankuş) - insanın mənfi meyllərini və istəklərini kəsmə gücünü təmsil edir.

3. İp (pasha) - insanın ağlını və duyğularını idarə etməyi bildirir.

4. Əl jesti (abhaya mudra) - qorxudan azadlıq və ilahi himayəni göstərir. 

5. Zambq - ruhun təkamülünün tamamlanması və bunun xoşbəxtliyini ifadə edir.

Qaneşa hinduizm dininin qoruyucusu və hamisi hesab olunur. Hindu olmaq istəyən hər kəs  əvvəlcə Qaneşə ibadət etməli, onun qəbulunu, səmimiyyətini qazanmalıdır. Hinduların fikrincə  Qaneşaya sitayiş etmədən və onun dostluğunu qazanmadan hindu olmaq mümkün deyil. Qaneşa -"Pratham Pujya" yəni başqa bir tanrıya sitayiş etməzdən əvvəl ilk sitayiş olunmalı tanrı ünvanına sahibdir. 

İbadət və festivallar:

Qaneşa ilə əlaqəli ən məşhur mantralardan biri Om Gaṃ Ganapataye Namahdır (Om, Gaṃ, Ordular Rəbbinə salam).

Fədailər Qaneşaya modaka və laddus adlanan kiçik şirin toplar kimi şirniyyatlar təqdim edirlər.

Qaneşa ilə əlaqəli festivallar, Bhadrapada ayının (avqust/sentyabr) śuklapakṣa (böyüyən ayın dördüncü günü) günü qeyd olunan Qaneşa Çaturthi və ya Vinayaka çaturthī və Kathurthathukī günündə (Qaneşanın doğum günü) qeyd olunan Qaneş Cayantidir.

Qaneşin Bayramı – Qaneşa Çaturthi

Bu bayram Qaneşin doğum günü kimi qeyd olunur və Hindu təqviminə görə Bhadra ayının (avqust-sentyabr) parlaq iki həftəsinin dördüncü gününə təsadüf edir. 10 gün Qaneşa şərəfləndirilir.

Festival insanların tanrının ziyarətini simvolizə edən Qaneşanın gil bütlərini gətirmələri ilə başlayır. Festival, bütlərin (murtilərin) ən uyğun su hövzəsinə batırıldığı Ananta Çaturdaşinin günündə başa çatır. Bu mərasim Qaneşin ilahi aləminə qayıdışını simvollaşdırır. 

Bəzi ailələrdə 2-ci, 3-cü, 5-ci və ya 7-ci gündə suya dalmaq ənənəsi var. 1893-cü ildə Lokmanya Tilak bu illik Ganesha festivalını şəxsi ailə şənliklərindən böyük ictimai tədbirə çevirdi. O, bunu Maharaştrada ingilislərə qarşı millətçi səylərində "brahminlərlə qeyri-brahmanlar arasında körpü yaratmaq və onlar arasında yeni bir xalq birliyi yaratmaq üçün uyğun kontekst tapmaq" üçün etdi.

Xüsusilə Maharashtra, Goa və Tamil Nadu ştatlarında çox təmtəraqlı şəkildə qeyd olunur.

Məbədlər:

Qaneşaya həsr olunmuş bir neçə məbəd var; Maharaştrada Aştavinayak (Sanskrit: अष्टविनायक; aṣṭavināyaka; "səkkiz Qaneşa (məbəd)") xüsusilə məşhurdur. Pune şəhərinin 100 kilometr radiusunda yerləşən səkkiz məbədin hər biri özünəməxsus ənənələri olan Qaneşanın xüsusi formasını qeyd edir. Səkkiz məbəd bunlardır: Morqaon, Siddhatek, Pali, Mahad, Theur, Lenyadri, Ozar və Ranjanqaon.

Aştavinayak məbədi

Aşağıdakı yerlərdə bir çox digər mühüm Qaneşa məbədləri var: Mumbaydakı Siddhivinayak məbədi, Ganpatipuledəki Ganpatipule məbədi.

Qaneşa məbədləri Hindistandan kənarda, o cümlədən Cənub-Şərqi Asiyada, Nepalda (Katmandu vadisindəki dörd Vinayaka ziyarətgahı daxil olmaqla) və müxtəlif qərb ölkələrində də tikilmişdir.

Qaneşa haqqında ilk mənbələr:

Qaneşaya eramızdan əvvəl 1-ci əsrə və eramızın 2-ci əsrlərinə aid olan hindu mətnlərində rast gəlinir.Hindu mətnlərində onu Şaivizm ənənələrindən olan  Parvati və Şivanın oğlu kimi göstərir, lakin o, müxtəlif ənənələrdə rast gəlinən Pan-Hindu tanrısıdır. Ona həsr olunmuş əsas mətnlər arasında Qaneşa Purana, Mudqala Purana və Qanapati Atharvasirsha var. 

#mifologiya #hindmifologiyası #hinduizm #Ganesha #mythology #hindupanteon #Qaneşa #ARQONAVTLAR #mitoloji #shiva #parvati #siddhi #svastika #PrathamPujya #GaneshaChaturthi #mantra #Ashtavinayak #məbəd

ALTAY MİFOLOGİYASINA GİRİŞ

Altay mifologiyası Altay xalqının inanc və mədəniyyətinin mifoloji bütövlüyünü ifadə edən termindir.

Altay mifologiyasında, kainatın 3 qatı (səma, orta dünya, yeraltı dünyası), Altay mifologiyasının obrazları və qəhrəmanlarının yaşadığı bir neçə ərazi var.

Yuxarı dünya - insanlarla əlaqə quran işıq və yaxşılıq edən ilahlarla və ruhlarla doludur.

Orta dünya - insanlar, onları əhatə edən sonsuz təbiət ilahları və ruhlar olan bir qatdır. Belə ki, alov ruhları, külək ruhları, su ruhları, dağ, meşə və evlərlə əlaqəli ruhlar bu qatda mövcuddur. 

Aşağı dünya - insanlara düşmən olan ruhların məkanıdır. Bu dünyanın hökmdarı isə Erlikdir. 

Ülgen- Yuxarı dünyanın və göylərin tanrısıdır. Xeyirxah və yaradıcı bir varlıqdır. Bəzi miflərə görə kainatı yaradan odur.

Erlik - Yeraltı aləmin və ölümün tanrısıdır.  Pis ruhların rəhbəri hesab olunur.

Kaira xan- Bəzi versiyalarda Tanrıların tanrısıdır, Ülgenin atası sayılır.

Umay Ana - Qadınların və uşaqların qoruyucu ruhudur. Ana tanrıça kimi təqdim olunur. 

Şaman ruhlarla insan arasında əlaqə saxlayan adamdır. 

Təbii qüvvələr və totemlər

Dağlar -müqəddəs ruhların məskəni kimi qəbul olunur.

Ağaclar- "Həyat ağacı" kainatın mərkəzi kimi düşünülür.

Heyvanlar- qurd, maral, qartal və ayı totemik simvollardır.

YARADILIŞ ƏFSANƏSİ

Tanrı Ülgen ağ müqəddəs qadın ruhunun (Ak-Ene) köməyi ilə mövcud olan hər şeyin yaradılmasını təmin etmişdir. Altay Yaradılış Dastanına görə; Quşa çevrilərək uçan Ülgen bir müddət sonra Ak-Enenin verdiyi ilhamla suya dalaraq torpağı çıxarıb və yeri yaratmağa başlayıb. Yaradılış altı gün davam edib. 

Ülgen təkcə yeri, göyü, günəşi, ayı, göy qurşağını, ildırımı, odu deyil, həm də sümükləri qamışdan, bədəni isə gildən olan ilk insanı yaratmışdır. 

Bir it yaratdı və ilk insanı qorumaq üçün ona əmr etdi. 

Maydərə və Məndişirə qəhrəmanlarını da yaratmışdır. Daşqından əvvəl o, Namaya bir sal qurmağı və bütün heyvanları və quşları onun üzərinə götürməyi əmr etdi.

Dünya dəniz idi, nə göy, nə yer var idi!

Hər yer sonsuz su idi,

Tanrı Ülgen uçurdu, enməyə yer yox idi,

Uçurdu, möhkəm yer, künc axtarırdı.

Altay türkləri bir gün dünyanın sonunun gələcəyinə inanırlar. Bu günə "Kalgançı Çak" deyilir. 

Altay mifologiyası Tengriçiliyin mifik ifadəsidir. 

Yəni, miflərdə və dastanlarda gördüyümüz tanrılar, ruhlar, qəhrəmanlar – hamısı Tengriçiliyin dünya modelini və dəyərlərini əks etdirir. Altay türkləri göy Tanrıya inanır, ona sitayiş edir və həyatlarını onun qoyduğu qaydalara görə qururdular.

 Altay mifologiyasında Tengriçiliyin rolu:

Altay mifologiyası Tengriçilikdən bəhrələnərək formalaşmışdır. Bu mifologiyada:

1. Tengri – Göy Tanrı

• Tengri bir çox hallarda Ülgen tanrısı ilə eyniləşdirilir, ya da ondan üstün varlıq kimi təqdim olunur.

• Tengri – kainatı, insanı, təbiəti və zamanı idarə edən, hər şeyə nəzarət edən göy tanrısıdır.

• İnsanın yazısı, uğuru, ömrü və taleyi Tengri tərəfindən müəyyən edilir.



Mənbə: Vikipediya

#ARQONAVTLAR #Altay #Altaymifologiyası #mifologiya #tengri #ülgen #Umayana #şaman 

#kam #göktanrı #mitoloji #türkmifologiyası #Erlik #kayraxan 

DREKAVAC ( SLAVYAN MİFOLOGİYASI)

 Drekavac Cənubi Slav (xüsusilə Serbiya, Bosniya, Xorvatiya və Monteneqro) folkloruna aid bir varlıqdır.

Görünüşü:

Drekavacın görünüşü bölgələrə və rəvayətlərə görə dəyişir:

• Bəzən heyvana bənzər, uzun ətraflı, tük basmış, gözqamaşdıran parlaq gözlü bir məxluq kimi təsvir olunur.

• Bəzən isə sümükləri görünən uşaq cəsədi, bəzən də insan və heyvanın qarışığı şəklində təqdim olunur.

• Xalq arasında ən çox bilinən təsvirlərindən biri də uzun boylu, arıq, çığıraraq qaranlıqda gəzişən bir varlıqdır.

 Drekavacın mənşəyi və yaranması

Ənənəvi Slav inanclarına görə Drekavac:

• Vaxtsız və günahsız ölən uşaqların (məsələn, vaftiz olunmamış körpələrin) ruhlarıdır.

• Onların ruhları rahatlıq tapa bilmədiyi üçün gecələr qayıdaraq insanları qorxudur.

• Bəzi rəvayətlərdə isə şəhid olmayan və ya günah içində ölən insanların ruhlarının dəyişmiş forması kimi verilir.

 Xüsusiyyətləri və davranışları

• Çığırma və fəryad etmə: Adından da göründüyü kimi, Drekavac gecələr dəhşətli səslər çıxarır. Onun qışqırtısı eşidiləndə, bu tez-tez ölümün və ya bədbəxtliyin əlaməti hesab olunur.

• Qəbiristanlıqlarda və meşələrdə dolaşdığı deyilir.

• Uşaqları qorxutmaq üçün istifadə edilən folklor obrazlarından biridir. Valideynlər uşaqlara deyərlər ki, gecə tək gəzməsinlər, yoxsa Drekavac onları aparar.

• Bəzi miflərdə deyilir ki, onu görmək insanın tezliklə öləcəyinə işarədir.

 Mifoloji və mədəni rolu

• Drekavac obrazı ölüm, günah, və dini ayinlərin əhəmiyyəti ilə əlaqələndirilir.

• Vaftiz, dua və mərasimlərin dini və psixoloji təsiri Slav mifologiyasında bu kimi varlıqlarla izah olunur.

• Müasir dövrdə Drekavac obrazı dəhşət filmlərində, folklor kitablarında və xalq inancında hələ də yaşayır.

#mifologiya #mitoloji #Slavyanmifologiyası #slav #mythology #drekavac #ARQONAVTLAR 

Mbombo (Afrika mifologiyası)

 

Bu gün sizlərə Konqo Respublikası xalqının, xüsusilə Kuba qəbiləsinin dini inanclarının ən vacib tanrılarından biri olan Mbombo yəni Bumba yaradılış tanrısı haqqında məlumat verəcəyik.

Bumbanın yaradılış hekayəsi:

Başlanğıcda hər şey qaranlığa qərq olub və su dünyanın hər tərəfini bürüyüb, Bumba isə tənhadır. Bir gün Bumba mədəsində şiddətli ağrı hiss edir və Bumba günəşi, ayı və ulduzları qusur. Günəşdən gələn istilik və işıq sayəsində su buxarlanır və beləliklə də buludlar əmələ gəlir, bir müddət sonra isə suyun içindən quru təpələr ortaya çıxır. Sonra Bumba yenə qusur və bu səfər 9 heyvan dünyaya gəlir: Koy Bumba adında bəbir, Ponqa Bumba adında qartal, Qanda Bumba adında timsah, Yo Bumba adında balıq, Kono Bumba adında tısbağa, Tsetse Bumba adında yaquar, Nyanyi Bumba adında vağ (quş növüdür), skarab və Budi adında bir keçi. Bunlarla yanaşı bir neçə kişi də qusdu. Bunlardan birinin adı Loko Yimaydı və Bumba kimi ağ idi.

Bu doqquz heyvan dünyadakı bütün heyvanları yaratdı. Vağ bir quşdan başqa bütün uçan quşları, timsah ilanları və varanları, keçi Budi bütün buynuzlu heyvanları, skarab bütün həşəratları və Yo Bumba isə bütün balıqları yaratdı.

Bundan sonra Bumbanın oğlanlarından üçü dünyanı düzəltməyi bitirəcəklərini söylədilər. İlk cəhd edən Nyonye Nqana ağ qarışqaları qusdu, amma sonra öldü. Onu şərəfləndirmək və dəfn etmək üçün qarışqalar torpağın dərinliklərinə endilər və dünyadakı torpağı daha da zənginləşdirdilər. 

İkinci cəhd edən isə Çonqanda idi və ilk bitkini yaratdı ki, bu bitki də bütün ağacları, otları və çiçəkləri dünyaya gətirdi.

Üçüncü oğul Çedi Bumba isə sonuncu quşu yəni Çalağan quşunu yaratdı.

Tsetse Bumba (yaquar) dünyada problemlər yaratmağa başladı və buna görə Bumba onu göyə qaldırdı, hansı ki orda o ildırıma çevrildi. Bu insanları alovsuz qoydu, buna görə Bumba insanlara ağacdan necə alov əldə edə biləcəklərini öyrətdi. 

Yaradılış bitib, hər şey sülh içində davam edəndə, Bumba yaratdıqlarını insan övladına əmanət edib, göylərə çəkilir. Dünyanı idarə etməsi üçün Loko Yimayı dünyanın tanrısı elan edir. Suların qadını Nchienge Şərqdə yaşadı və oğlu Voto Kubanın ilk kralı oldu.

Mənbə: https://en.wikipedia.org/wiki/Mbombo

#Mbombo #Bumba #kubaqəbiləsi #Afrika #africa #africamythology #Afrikamifologiyası #mifologiya #mythology

TOKOLOŞE (Afrika mifologiyası)

 Tokoloşe Nquni (Şimali Afrika) mifologiyasında cırtdana bənzər şeytani varlıqdır. Tokoloşelər su içərək və ya daş udaraq görünməz ola bilirlər. Bu varlıqları pis niyyətli insanlar, başqalarına problem yaratmaq üçün çağırırlar. Uşaqları qorxutmaq üçün adlarını demək belə kifayət idi. İnsanların gecələr öz yataqlarında ölmələrinin səbəbini Tokoloşedə görürdülər. Zulular belə ölümdən qorunmaq üçün yataqlarını hündür düzəldirdilər və inanırdılar ki, məhz belə etdikdə Tokoloşelər onlara çata bilməyəcəklər. 

ƏJDAHA (Dünya Xalqları)

 

Əjdaha, müxtəlif mədəniyyətlərin mifologiyalarında, əfsanələrində və nağıllarında bəzilərində şəri, bəzilərində xeyri təmsil edən, iri kərtənkələyə və ya ilana bənzədilən bir varlıqdır.  Ümumiyyətlə Yaxın Şərqdə əjdaha və ilan şərin simvolu kimi qəbul edilirdi. Məsələn Misirdə Ranın düşməni Apep yeraltı dünyasının qaranlıq ilanı idi. Ancaq yunan və romalılar şərqin bu ideologiyasını qəbul etsələr də, əjdahaları xeyirxah, yer qatının daxilindəki iti gözlü varlıqlar kimi də təsəvvür edirdilər. Ancaq onların şəri təmsil etməsi ideologiyası daha güclü olduğuna görə bu fikir Avropada uzun müddət öz hakimiyyətini qorudu. Yəni Əjdahalar şəri təmsil edirdi. Əjdahalar qorxulu məxluqlar idi. Xristianlığın qəbulundan sonra məhz Xristian təsvirlərdə əjdaha günahın və büdpərəstliyin simvolu oldu və müqəddəslərin və şəhidlərin ayaqlarının altında səcdədə təsvir edilməyə başladı. 

 Şərq mədəniyyətində isə əjdahalar adətən qanadsız, dördayaqlı, ilanvari canlılar kimi təsvir olunur. Şərqi Asiyanın folklorunda Əjdahalar xeyirxah məxluq kimi təsvir edilir. Çin Əjdahası Çin kosmologiyasının yinyanqında cənnət, fəaliyyət və kişilik prinsipi olan yanqı təmsil edir. Həm Çin, həm Yapon əjdahaları havanın gücü hesab edilirlər. 

 Əjdaha sözü ingilis dilinə 13-cü əsrdə daxil olmuşdur. Latın dilində draconem sözü böyük ilan, əjdaha mənasında işlədilmişdir. Qədim yunan dilində drakon sözü isə  ilan mənasında işlədilmişdir. Onu qeyd edək ki, hər iki dildə dracon sözü məhz ilan nəzərdə tutularaq işlədilmişdir, mifologiyaya heç bir aidiyyəti yoxdur. 

Əjdahaların görünüşü və xüsusiyyətləri: 

Əjdahalar demək olar ki, Şərq və Qərb folklorlarında fərqli təsvir edilmişdirlər. Xaldey əjdahası Tiamatın dörd ayağı, pulcuqlu bədəni və qanadları var idi. Bibliyada təsvir edilən əjdaha "qoca ilan" isə Hidra kimi çoxbaşlı təsvir edilmişdir. Qərb və Avropada əjdahalar yarasaya bənzər qanadları olan, bəzən dörd, bəzən 2 ayaqlı, nəfəsindən od çıxan, bəzən quyruğu tikanlı şəkildə təsvir edilən sürünənlər kimi təsvir edilmişdir. Şərqi Asiya mifologiyalarında əjdahalar uça bilən, lakin qanadsız, ilanvari bədənə malik, dorsal (bel üzgəci) onurğaları və yalları olan,bəzən dörd ayaqlı, bəzən ayaqsız, müxtəlif rənglərdə bir ilan kimi təsvir edilmişdirlər.

Deməli, Qərb və Avropa mədəniyyətində əjdahalar adətən evlərini qayalıqlara və ya mağaraların dərinliklərinə qururdular. Onlar tez-tez ölüm gətirən, təhlükəli heyvanlar kimi görülür və çox vaxt iblislə əlaqələndirilirdilər. Mifologiyada onlar qızıl, qiymətli daş-qaş sevən, adətən tənbəl və acgöz varlıqlardır. Onlar tez-tez insanları, xüsusilə də gənc qızları tutub yeyirdilər. Qəhrəmanlar da gah qızları, gah qızılları, gah da məşhur olmaq üçün əjdahaları ovlamağa gedirdilər. Şərqi Asiyada isə əjdahalar adətən səmada yaşayır, biliklərini və qanlarını insanlarla paylaşan xeyirxah və müdrik varlıqlardır. Bu əjdahalar sehrli, fövqəltəbii gücə malik olub, çaylar, quyular və ya yağışla əlaqələndirilirdilər. Bəzən əjdahaların insanlardan daha çox müdrik olduğu qeyd edilirdi. Şərq əjdahaları yüzlərlə və ya minlərlə il yaşayan uzunömürlü varlıqlardır. Şərqin bəzi mədəniyyətlərində əjdahaların insan nitqinə malik olduğu, hətta bütün dillərdə danışmağa qadir olduqları da deyilirdi. 

Simvollar: 

Əjdahalar güc, qoruyucu, zadəganlıq simvolları kimi istifadə edilirdi. Məsələn Vikinglər gəmilərinin başlıq hissəsini əjdaha başı kimi oyur, qalxanlarına əjdaha fiqurları çəkirdilər. Avropanın bir çox ölkəsi qırmızı dördayaqlı əjdahanın oynadığı Uels bayrağı kimi öz bayraqlarında və gerblərində əjdahaları loqo və simvol kimi istifadə edirlər. 

Mənbə: https://mythus.fandom.com/wiki/Dragon

https://en.wikipedia.org/wiki/Dragon

https://www.britannica.com/topic/dragon-mythological-creature

#əjdaha #dragon #qərbəjdahaları #şərqəjdahaları #çinəjdahaları #yingyang #Ra #Apep #Misir #yunanmədəniyyəti #xristiansənəti #ilan #kərtənkələ #tiamat #viking #westerndragon #easterndragon #mythology #mifologiya #egypt #greekmyth #bibliya #christianart #ARQONAVTLAR

TELEFOS (Yunan mifologiyası)

    Salam əziz oxuyucular. Keçən həftə Ahmet Ümitin "Kayıp tanrılar ülkesi" kitabını bitirdim. Kitab dedektiv janrında olsa da, cinayətlər mifologiya dəsti-xətti ilə gedir və xeyli mifik hekayələri bizlərə təqdim edir. Bunlardan da biri həyatı tragediya olan Telefosdur. 

    Arkadiya kralı  Aleos hər gün mütəmadi olaraq məbədi ziyarət edir. Bir gün yenə ziyarət edərkən kahinlərdən öz soyunun və ölkəsinin taleyini soruşur. Təəssüf ki, xəbərlər çox pis idi. Belə ki, Kahinlər belə bir məlumat verir: "Sizin oğlanlarınız qızınız Augenin döyüşçü oğlu tərəfindən öldürüləcək. Yəni nəvəniz oğlanlarınızı öldürəcək." Apollonun kahinlərinə inanmamaq olar? Kral dəhşətə gəlir. Sarayında yüz ölçüb, bir biçir və qərara gəlir ki, qızını rahibə etsin. Belə ki, qızı heç vaxt evlənməyəcək, müqəddəs bir dişi olduğu üçün heç kim ona toxunmayacaqdır. Bundan sonra gözəlliyi ilə hər kəsi məst edən Auge İlahə Afinanın məbədində rahibə olur. Ancaq bir gün Herakl ilə Auge qarşılaşır və taledə nə yazılıbsa, o da baş verir. Auge yer kürəsinin ən güclü kişisindən hamilə qalır. Təbii bunu eşidən Kral əsəbindən nə edəcəyini bilmir. Qızı belə bir xainliyi necə etmişdi? Nəsə kral ən güvəndiyi insanı Naupliosu yanına çağırır və qızını dənizdə öldürmə əmrini verir. Səhərisi gün Auge ilə Nauplios bir qayığa oturub, dənizə açılırlar. Ancaq Nauplios qızı öldürmür.Augesin doğum sancıları tutanda bir adaya çıxırlar və Auge oğlu Telefos Parthenion Dağında dünyaya gəlir. Nauplios da hər ikisini tacirlərə satır, lakin tacirlər uşağı istəmədiklərinə görə Telefos dağda tək başına qalır. Auge isə Mysiaya gətirilir və kral Teuthras qızı tacirlərdən xilas edir və doğma övladı elan edir. Dağda qalan Telefos Tanrıların öz qanlarından olduğuna görə tək olmur, belə ki, dişi bir maral uşağa analıq edir. Bir müddət sonra Herakl oğlunu tapır və anasının başına gələn əhvalatı ona danışır. İllər keçdikcə Telefos güclü və bacarıqlı bir döyüşçü olur və anasını axtarmağa başlayır. Kahinlər də onu Mysiaya yönləndirirlər. Bu səfərdə Telefos 2 nəfərlə qarşılaşır və aralarında söz-söhbət böyüyür və dava-dalaş başlayır. Bu döyüşdə Telefos iki nəfəri öldürür. Həmin bu iki nəfər də Telefosun öz dayıları olur. Kralın qorxduğu tale reallaşır. Nəysə Mysia da bu ərəfədə müharibədə imiş, Telefos də krala qalib gəlməyə kömək edir və kral hədiyyə olaraq Telefusu öz qızı ilə evləndirmək istəyir. Əlqərəz heç bir şeydən xəbəri olmayan 2 nəfər ailə qurur və gecə bir ilan yataq otağına daxil olub, onların ana və oğul olduqlarını deyir və tragediyanın qarşısı alınır. Telefos da anası ilə deyil, gözəl Hiera ilə evlənir. Kral Teuthras ölkəsinin yarısını ona verir. Öz krallığını qurmaq istəyən Telefos əlverişli yer axtarır və Perqamonun salındığı təpəni seçir.

#mifologiya #yunanmifologiyası #Telefos #Telephos #mythology #greek #Bergama #Pergamon #Teuthras #Auge #Herakl #ARQONAVTLAR #mitoloji